Sacrament van de H. Eucharistie

De viering van de eucharistie kent twee belangrijke delen: de viering van het Woord en de viering van de Eucharistie. Daaraan vooraf gaan enkele riten die het geheel openen en enkele riten sluiten de totale viering. De eucharistie is daarom aldus opgebouwd:

- Opening van de viering

- Viering van het woord
- Viering van de eucharistie
- Slot van de viering

Ieder deel kent weer eigen onderdelen. Hieronder geef ik u de hele opbouw weer van de eucharistie en waar nodig is voorzie ik het van commentaar en informatie.

OPENING VAN DE VIERING
Intrede

Bij een gezongen viering wordt een lied gezongen, intredelied of openingslied genoemd. In sommige vieringen is de intrede feestelijk en plechtig. Bijvoorbeeld op Kerstmis en Pasen, op palmzondag (de zondag voor Pasen - palmprocessie), op het feest van de Opdracht van de Heer (2 februari - lichtprocessie), maar ook bij huwelijksvieringen en uitvaartmissen. De intrede eindigt met een begroeting van het altaar (buiging, altaarkus of bewieroking).

Kruisteken en genadewens

Schuldbelijdenis

De schuldbelijdenis kent drie vormen:

De 'klassieke' richt zich tot God (de Vader) en begint met 'Ik belijd voor de almachtige God'. Daarna volgt nog het 'Heer, ontferm U' (kyrie).

In de vorm van kyrie-aanroepingen, die gericht worden tot Jezus Christus.  Hierbij is het 'Heer, ontferm U' (kyrie) al in de tekst opgenomen en wordt niet apart meer gezegd of gezongen.

De derde manier van schuldbelijdenis is de besprenkeling met wijwater, die vroeger v66r de viering plaats vond. Deze besprenkeling kan voorafgegaan worden door het zegenen van het water. Na de besprenkeling volgt geen 'Heer, ontferm U' (kyrie), wel eventueel de lofzang 'Eer aan God' (gloria). Deze wijze van schuldbelijdenis kan in iedere eucharistieviering van de zondag plaats vinden, ook op zaterdagavond.

Lofzang
De lofzang 'Eer aan God in den hoge' wordt gezongen op de zondagen, behalve tijdens de advent en de veertigdagentijd. In de week alleen maar op grote feesten.

Openingsgebed

VIERING VAN HET WOORD

De lezing (eerste lezing)
Deze is, met uitzondering van de Paastijd, genomen uit het Oude Testament. Op de zondagen door het jaar (de 'groene' zondagen) is een tekst gekozen die thematisch aansluit op het evangelie. In de advent en de veertigdagentijd is een keuze gemaakt die niet van het evangelie afhangt. In de paastijd worden belangrijke delen gelezen uit de Handelingen van de apostelen. De lezing wordt door de lector voorgelezen.

(antwoord)psalm
De psalm is zo gekozen dat ze een gelovig antwoord is op het gehoorde in de lezing die aan de psalm is voorafgegaan. Het motief van de lezing keert in de psalm terug.

Epistel
Meestal genomen uit een van de brieven van de apostelen (epistel betekent 'brief') maar in de Paastijd van het C-jaar wordt gelezen uit de Openbaring van de apostel Johannes. Ook het epistel wordt door de lector voorgelezen.

Vers voor het evangelie

Dit vers heeft de bedoeling ons naar het evangelie te leiden. Vaak is de tekst uit het evangelie genomen. Het vers wordt voorafgegaan en besloten met 'alleluia' (looft God). In de veertigdagentijd wordt het alleluia echter nooit gezongen, maar vervangen door 'Looft de Heer, alle gij volken'.  

Evangelie
Het hoogtepunt van de woorddienst, omdat Christus persoonlijk aanwezig is in het woord van het evangelie en ons toespreekt. Daarom wordt de lezing van het evangelie omgeven met wierook en kaarslicht. De vier evangelies zijn verdeeld over drie leesjaren. Er is een jaar voor Matteüs (het A-jaar), voor Marcus (het B-jaar) en voor Lucas (het C-jaar). Het evangelie van Johannes wordt in alle jaren gelezen op de grote feesten en op zondagen van de veertigdagentijd en Paastijd en verder verspreid over de drie jaren (met name in het B-jaar). De lezing van het evangelie wordt vaak afgesloten met een acclamatie. Het evangelie wordt gelezen door een diaken. Bij afwezigheid van een diaken leest de priester het evangelie.

Homilie / Preek


Geloofsbelijdenis

Bij de tekst over de menswording van Jezus ('Hij heeft het vlees aangenomen ...' / 'die ontvangen is van de heilige Geest ...' / ' incarnatus est ... ') buigt men het hoofd.

Voorbede

VIERING VAN DE EUCHARISTIE
Voor de opbouw van dit deel is het goed de handelingen van Jezus tijdens het Laatste Avondmaal te onthouden:

eucharistie

- Hij nam het brood (en de wijn),

- Hij dankte de Vader,

- Hij brak het brood,

- en Hij deelde het brood en liet de beker rond gaan.

Offerande

De priester neemt namens ons het brood en de wijn en plaatst die op de altaartafel; bij onze gaven behoort ook de collecte. Soms worden de gaven, het altaar en de aanwezigen bewierookt. De offerande wordt besloten met een gebed over de gaven.

Eucharistisch gebed
In dit gebed danken we de vader voor zijn scheppingswerk en in bijzonder voor Jezus Christus, die gestorven en verrezen is. Voor de instellingswoorden (de consecratie) bidden we om de heilige Geest opdat door Zijn kracht de gaven van brood en wijn Lichaam en Bloed van Christus mogen zijn. Bij de instellingwoorden, op de momenten waarop de priester het geheiligde Brood en wijn toont geeft de misdienaar een teken met de bel. Na de consecratie bidden we weer om de Geest opdat wij in de kracht van de gaven Christus' kerk mogen zijn.

Het gebed van de Heer
(Onze Vader)

Vredeswens
Voordat we gaan eten en drinken, drukken we onze verbondenheid met de Heer en met elkaar uit in de vredeswens.

Breken van het Brood 
Het brood wordt gebroken. Zolang het breken duurt wordt het 'Lam Gods' (Agnus Dei) gezongen. Een van de acolieten haalt de Heilige Reserve (de overgebleven hosties uit voorgaande vieringen) en plaatst deze op het altaar.

Communie
Het brood wordt uitgedeeld en de beker gaat rond. Op zondag ontvangen alle kerkgangers de communie onder beide gedaanten: Brood en Wijn. Acolieten assisteren bij het uitreiken van de communie.

Gebed na de communie

SLOT VAN DE VIERING
Mededelingen

Zegen en wegzending

Uittocht

(Met dank aan Iwan Osseweijer)

De Heilige Eucharistie

Het woord "Eucharistie" komt van het Griekse woord voor "Dankzegging". In allereerste instantie is de Eucharistie dus Dankzeggen aan God. In het boek Handelingen van de Apostelen lezen we hoe de eerste volgelingen van Jezus voor elkaar zorgden elkaar liefhadden en bij elkaar thuis het brood braken. Deze broodbreking is nog steeds het belangrijkste onderdeel van de Eucharistieviering. Het is niet alleen het breken en delen met elkaar, maar ook het Lam Gods, dat onder ons aanwezig is en wordt geofferd. Het is Christus zelf die zich geheel en al aan ons geeft. Zo lief heeft Hij ons dat Hij zijn leven voor ons gegeven heeft aan het kruis. Eucharistie is, volgens de documenten van het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965), "Bron en hoogtepunt van Christelijk leven".

In de Eucharistie komt God ons concreet tegemoet in het Lichaam en Bloed van Christus.

In de Eucharistie worden de mysteries (geheimen) van de verlossing door het hele jaar zo herdacht dat zij op bepaalde wijze tegenwoordig worden gesteld. Alle andere (gewijde) handelingen komen uit deze teksten voort en richten zich hier op.

Was het vieren van de Mis een halve eeuw geleden tot een vooral een passieve aangelegenheid uitgegroeid, het is belangrijk dat men op juiste wijze (zowel, de priester als de gelovigen, ieder op de voor hun bedoelde wijze) de Eucharistie MEE-VIERT. Een juiste gesteldheid wordt bereikt wanneer men (door de viering) geleidt wordt tot een bewuste, daadwerkelijke en volledige deelname, dat wil zeggen met lichaam, geest en gedragen door een levendig geloof, hoop en liefde. Het ligt niet aan het aantal mensen of de al dan niet actieve deelname van de gelovigen of de eucharistie wel of niet zinvol is, want de Eucharistieviering behoudt toch haar eigen vruchtbaarheid en waardigheid. Immers, het is de handeling van Christus en de Kerk zélf, waarbij de priester altijd handelt voor het heil van het volk.

Bij de Eucharistie komt het volk van God bijeen als Lichaam van Christus, met de priester als het hoofd. We worden dan opgeroepen om de gedachtenis te vieren van het Heilig Eucharistisch Offer (het Heilig Misoffer). Dit wordt ondersteund door Jezus woorden: "Waar er twee of drie in Mijn Naam vergaderd zijn, daar ben Ik in hun midden.(Mt.18,20))

Christus is in de viering van de Eucharistie werkelijk aanwezig in:

Het Woord

De bedienaar (de priester)

onder de gedaanten van Brood en Wijn, die werkelijk Zijn Lichaam en Bloed worden.

Er is eigenlijk niet een belangrijkste deel in deze viering. Het is één geheel, één volledige eredienst. Alles is dus even belangrijk en essentieel. De twee onderdelen waarin je de Eucharistieviering kunt verdelen zijn de dienst van het Woord en de dienst van de Tafel. Zowel het Woord als Christus Lichaam en Bloed in de tekenen van Brood en Wijn, voeden ons en onderrichten ons.